گلیم فارس و اثر نقوش آن بر روی طراحی و تزیینات لباس زنانه ایرانی

سایت تخصصی هفت برگ بهترین مرجع پایان نامه ، آموزش و ارائه دهنده مقالات تخصصی

مطالعه نقوش گلیم فارس جهت طراحی تزیینات لباس زنانه ایرانی

قیمت محصول 35000 تومان

آسان خرید کنید

تضمین کیفیت فایل

پشتیبانی 24 ساعته

35000 تومان – خرید

0 خرید

۰دیدگاه

گلیم فارس و اثر نقوش آن بر لباس زنانه

رتبه دادن به محصول

جزییات محصول

گلیم بافی باستانی‌ترین شیوه‌ی فرش بافی است که قرن‌ها پیش از قالیبافی و هم زمان با پارچه بافی، در خاور زمین پدیدار شد. در طول تاریخ انسان برای حفظ خود در برابر تغییرات اقلیمی و فصلی، از بافتن پارچه برای البسه، زیرانداز، انواع پوشش انسانی و حیوانی و حتی برای زینت ناگزیر بود. تولیدات نساجی در خلال هزار الیاف گیاهی و حیوانی تا بافندگی با دستگاه‌های پیچیده سال از ساده‌ترین روش‌های بافندگی به وسیله‌ی درهم بافتن پیشرفت کرد. صنعت بافت در طول زمان از یک نیاز روزمره، به چنان تولیدات ظریف و تجملی رسیده است که امروزه انواع بافته‌ها، صرفا برای زیبایی یا به عنوان مظهر هویت گروهی به کار برده می‌شود. در همه جا، از شیوه‌ی بافندگی بدون گره یا به اصطالح «تخت باف» یا «گلیم باف» برای انواع زیرانداز و زینت زندگی استفاده می‌شود.

گلیم ایران

پس از قرن هیجدهم و نوزدهم، کلکسیونرهای غربی فرش به جای استفاده از ترکیه، کلمه پرشیا را برای مشرق زمین بکار بردند. این سرزمین که بنام ایران قرار گرفت. با فرش‌های گران قیمت و تجملی که برای قصرهای ایران بافته شده بود؛ رفته رفته توجه ثروتمندان اروپایی را جلب کرد. و به عنوان اشیایی مُد روز و شرقی جزء لاینفک خانه‌های بزرگ آن‌ها شده و به تدریج با افزایش حجم تقاضا، شبکه‌ای از دلالان و فروشندگان فرش ایران و بازارهای دنیا پدید آمده اما گلیم‌های ایرانی به خاطر سادگی در مواد، بافت و طرح چندان مورد توجه اروپائیان و آمریکائیان قرار نمی‌گرفت. اما کنجکاوی و اشتیاق گروه کوچکی از جمع آورندگان و فروشندگان آگاه غربی، راه ورود گلیم‌های ایرانی را در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ به مغرب زمین باز کرد.

گلیم قشقایی

گلیم‌های قشقایی از مشهورترین گلیم‌های ایرانی است. که قدرت و انرژی طراحی آن در هیچ جای دیگر یافت نمی‌شود . استفاده معدودی از نگاره‌های کوچک و برخی تشابهات دیگر ، بعضاً بیننده را به یاد گلیم‌های ترک بافتی چون شاهسون می‌اندازد. اما در عین حال طرح‌های هندسی منحصر به فرد، ظرافت پشم و قدرت و درخشندگی رنگ‌های آن دست به دست هم داده و نمونه‌هایی بی‌نظیر و ممتاز در هنر بافندگی به وجود آورده است. گلیم‌های قشقایی دارای برش چاک‌دار است و گاه در آن‌ها از تارهای نخی و پشم طبیعی قهوه‌ای نیز استفاده می‌شود. عشایر قشقایی از تنها ایل‌هایی هستند که هم از پشم و هم از نخ برای بافتن گلیم استفاده می‌کنند. به طور سنتی گلیم‌ها از پشم بافته می‌شوند.

گلیم قشقایی

تقسیم‌بندی گلیم براساس شیوه‌ها و تکنیک‌های بافت

همان‌گونه که از نام آن پیداست این دسته‌بندی صرفاً گلیم را براساس فنون بافت آن و به عبارت دیگر بر مبنای نحوه درهم رفتن تار و پود و روش‌های بافت گلیم تقسیم‌بندی می‌کند. بافت گلیم قشقایی به شیوه‌های مختلفی صورت می‌پذیرد و براساس نوع و شیوه بافت، گلیم به اسامی مختلفی از جمله ساده، گلیم چاکدار، دور چینی ( آیینه گلیم )، رِن ( پود پیوند، تار پیوند) و … شناخته می‌شود.

دسته‌بندی طرح‌های اصلی گلیم قشقایی

این دسته‌بندی براساس ترکیب طرح و نقش در زمینه و حاشیه گلیم صورت می‌گیرد. و آن‌ها را از جهت ترکیب‌بندی و قرینه‌سازی مطالعه می‌نماید و شاکی طرح‌های ترنج دار، راه راه، حوض حوض، شطرنجی، زمینه‌ای، ترکیب – تلفیقی و واگیره‌ای می‌شود.

دسته‌بندی گلیم براساس تنوع نقش مایه‌های گلیم

پرویز تناولی محقق منسوجات، نظره ساده‌ای درباره نگاره‌ها عنوان می‌کند و آن‌ها را بازتابی از طبیعت می‌داند. تناولی می‌گوید که ستاره‌ها و دیگر نگاره‌های طبیعت مانند گل‌ها و حیوانات تنها به دلیل اهمیت بسزای آن‌ها در زندگی روزمره بافنده‌ها تکثیر شده است. ستاره، پسندیده‌ترین نگاره است و بصورت‌های گوناگونی در همه انواع گلیم مشاهده می‌شود و مبنای آن نقشمایه‌ای هشت گوشی به شکل دو چلیپای ساده است.

نقوش و نگاره‌های مهم در حاشیه گلیم قشقایی

علاوه بر طرح‌هایی که برای زمینه گلیم برشمردیم برخی نقوش نیز فراوانی بیشتری در حاشیه گلیم دارند. مهمترین نقوش و نگاره‌های حاشیه‌ای عبارتند است: لنگج چپلقه، آلاقورد، سیچان دیشی (دندان موشی)، قیچی، ونی و …

عوامل موثر در  شکل گیری و پدید آمدن نقوش گلیم قشقایی

بسیار تعجب آور است که با وجود بیسوادی بیشتر زنان قشقایی، هنگام بافندگی تخیل نیرومند آن‌ها به یاری دستان هنرآفرینشان، چنان ماهرانه در تار و پود قالیچه‌ها و گلیم و جاجیم و مفرش و دیگر بافته‌ها، طرح و نقش ایجاد می‌کند که به تصور و خیال آدمی نمی‌گنجد. هنگام بافندگی آنچه در معرض دید زنان قشقایی است، الهام‌بخش آنان است و در زیر انگشتان آن‌ها تصاویر نقش‌پردازی شده و با کمک تار و پود و رشته‌های رنگی، شکل زیبای هندسی می‌یابد. گل، گیاه، درودشت، جانوران و پرندگان و محیط زندگی در نهایت ظرافت و دقت در خطوط و نگاره‌های متن و حاشیه می نشیند. تمامی بافندگان عشیره‌ای، غیرمستقیم تحت تاثیر محیط زیست خود قرار می‌گیرند و با ترکیب رنگه‌ها و ساده کردن نقوش، الوان‌ترین پرده‌های نقاشی را بوجود می‌آورند.

اساطیر کهن‌ترین خاستگاه نقوش نمادین

صنایع دستی هر ملتی تبلور آیین، آداب و رسوم، بینش اساطیری و اعتقادات مذهبی آن قوم و ملت است. اغلب نقوشی که امروز در صنایع دستی به کار می‌روند. قرن‌هاست که سینه‌به‌سینه و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند. بی‌آنکه حتی امروزه زنان عشایری یعنی بافندگان این آثار، نامی یا توضیحی برای آن داشته باشند. هر چند دیرینگی اساطیر باستانی با پیدایش و تکامل زبان انسان همزمان و حتی کهن‌تر از آن می‌باشد اما دانش اسطوره‌شناسی تنها عمری دویست ساله دارد و این زمان در مقایسه با قدمت اساطیر باستانی ایران زمانی بس ناچیز است.

اساطیر کهن‌ترین خاستگاه نقوش نمادین

اسطوره

اسطوره عبارت است از روایت یا جلوه‌ای نمادین در باره ایزدان، فرشتگان، موجودات فوق طبیعی و بطور کلی جهان شناختی که یک قوم به منظور تفسیر خود از هستی به کار می‌بندد. اسطوره سرگذشتی راست و مقدس است که در زمانی ازلی رخ داده و به گونه‌ای نمادین، تخیلی و وهم‌انگیز می‌گوید که چنین چیزی پدید آمده هستی دارد یا از میان خواهد رفت. به عبارتی بینش جوامع ابتدایی و تفسی آن‌ها از جهان به گونه‌ای اسطوره جلوه‌گر می‌شده است. هر چند در ردیف حماسه، افسانه و قصه پریان قرار می‌گیرد. اما با آن‌ها متفاوت است. اسطوره به گونه آیین‌ها و شعائر متبلور می‌شود. باورهای دینی انسان  نخستین از اسطوره‌ها آغاز می‌گردد. بعدها در زمان‌های متاخرتر به گونه ادیان شکل می‌گیرد. پس اسطوره به یک عبارت دین و دانش انسان نخستین و دانش‌های معنوی اوست.

بطور کلی اسطوره  به اشکال زیر متبلور شده است:

1-رفتار نمادین: اجرای آیین‌ها، مراسم‌های مذهبی، مناسک و رقص‌های جادویی

2-جایگاه‌های نمادین: پرستشگاه‌ها، معابد و مقابر

3- اشیای نمادین: انواع ظروف کاسه، جام، سلاح، دهنه اسب، درفش، علم و طلسم‌ها

 

نقش پردازی

در بررسی تحول نقش‌های قشقایی مهم‌ترین عامل دگرگون کننده و تعیین کننده، مهاجرت این ایل به ایران و ماندگار شدن در استان فارس است. این سیر تاریخی به مرور زمان اساس هنر و صنعت بافندگی قشقایی و بیش از همه قالیبافی آن را دگرگون کرد. از تنگناها و محدودیت‌های سنت فرش‌بافی ترکی از فلات آناتولی (‌آسیای صغیر) و قفقاز گرفته تا ترکمنستان رهانید. آن را متحول و متنوع ساخته و غنا و اعتلا بخشید. طایفه‌های قشقایی دامنه‌های زاگرس را از شمال تا جنوب، به آهستگی و در طول چند قرن، زیر پا گذاشتند و با طرح‌ها و نقش‌ها و نگاره‌هایی آشنا شدند که هر بافنده صاحب سلیقه ار را وسوسه می‌کند. از این رو بسیاری از بافندگان قشقایی چون به فارس رسیدند، توشه‌ای گران از سنت‌های بافندگی و اندوخته‌ای سرشار از نقش‌ها و تصویرها به همراه داشتند.

 

ابزار بافت گلیم

  •  دار
  •  دار افقی
  •  دار عمودی الف) کجو (کجی یا کوجی، نیره)      ب)  هاف      ج) گوه یا پیچ
  • دفتین (شانه – دفه – کرکیت)
  •  قیچی
  • قلاب
  • سیخ پود کشی

انواع دار عمودی

  1. دار ثابت
  2. دار فندک دار ( تبریزی )
  3.  دار گردان

مواد اولیه

الیاف مورد مصرف در بافت گلیم شامل پشم، کرک، پنبه و ابریشم می‌باشد.

تعریف چله (تار)

نخ‌هایی که به صورت عمودی و موازی هم از سر دار به زیر دار کشیده می‌شود و پایه‌ای برای بافت گلیم تشکیل می‌دهد. چله باید دارای تاب زیادی باشد زیرا پرتاب بودن به مقاومت آن در مقابل کشش و پارگی می‌افزاید  در بافت گلیم به طور معمول از نخ 12 یا 15 لای نمره 20 استفاده می‌شود.

 تعریف پود

نخ‌هایی که به صورت افقی و موازی هم از لابلای تارها عبور داده می‌شود و تشکیل طرح و نقش گلیم را می‌دهد.

چله کشی

چله کشی به دو روش ترکی و فارسی انجام می‌شود. چله کشی ترکی نسبت به چله کشی فارسی ساده تر می‌باشد.

عملیات بافت

  • زنجیره
  •  ساده بافی (کرباس بافی )
  •  ملیله بافی (نازگل )
  •  پودگذاری

نقشه خوانی

  • روش ذهنی باف
  • روش استفاده از نقشه های شطرنجی

انواع نقشه

  • نقشه کامل
  • نقشه  قدی
  • نقشه ربعی
  • نقشه واگیره‌ای

بریدن گلیم از روی دار

بعد از اتمام بافت و زنجیره زدن برای پایین آوردن گلیم از روی دار محل برش چله‌ها را با ماژیک به موازات انتهای کار علامت می‌زنیم و چله‌ها را کمی شل می‌کنیم. از جاهای مختلف محل  برش ( ابتدا، انتها و وسط ) به صورت متناوب در دسته‌های چند تایی شروع به قیچی کردن چله‌ها می‌کنیم. این برش چند  مرحله‌ای موجب می ‌شود تا هنگام قطع چله‌ها به گلیم فشار وارد نشود و از سرکجی و به هم خوردن ابعاد منظم گلیم جلوگیری شود.

بریدن گلیم از روی دار

نتیجه گیری

خصوصیت بارز گلیم این قوم، نقوش تزیینی و ساختار بسیار ساده است. گلیم رایج در قشقایی دارای زمینه ساده و طرح‌های رایج در آن افشان، قاب قابی و خشتی است. این دست‌بافته بیشتر دارای حاشیه مداخل است و نقش‌های ریز و ساده دارد. رنگ‌بندی در گلیم‌های قشقایی بسیار شاد و سر زنده است. بخصوص رنگ زرد طلایی در دست‌بافته این قوم به وفور یافت می‌شود. برای شناخت بهتراین طرح‌ها, آن‌ها را درچند گروه جای می‌دهند. از جمله طرح‌های پر کاربرد این نوع گلیم، نقش‌های هندسی است که ازمهم‌ترین نقش‌های قشقایی هستند. شانه و قیچی جزئی از آنهاست. نقش عمده قشقایی‌ها شانه و قیچی است. نقش شانه که تجسم شانه‌های چوبی و فلزی دو طرفه است، در گلیم‌های لری فارسی بدون نقش میانی که شانه کوچکتری است به کار می‌رود. قشقایی‌ها همواره آن را همراه با نقش قیچی در نوارهای پهن افقی قرار می‌دهند.

قالب فایل : ورد قابل ادیت (تعداد صفحه:29) حجم (810 KB)
مقدمه
تعریف و بررسی گلیم
گلیم
گلیم ایران
گلیم قشقایی
تقسیم بندی های گلیم قشقایی
تقسیم بندی گلیم براساس شیوه ها و تکنیک های بافت
دسته بندی طرح های اصلی گلیم قشقایی
دسته بندی گلیم براساس تنوع نقش مایه های گلیم
نقوش و نگاره های مهم در حاشیه گلیم قشقایی
نقش اعتقادات، باورها و فرهنگ بومی در نگاره های گلیم
اساطیر کهن ترین خاستگاه نقوش نمادین
نقش پردازی
ابزار بافت گلیم
دار
دار افقی
دار عمودی
انواع دار عمودی
قیچی
مواد اولیه
پشم
کرک
پنبه
ابریشم
تعریف چله( تار)
تعریف پود
چله کشی
چله کشی ترکی
نکات مهم چله کشی
کجوبندی
عملیات بافت
زنجیره
ساده بافی(کرباس بافی )
ملیله بافی (نازگل )
پودگذاری
نقشه خوانی
روش ذهنی باف
روش استفاده از نقشه های شطرنجی
انواع نقشه
نقشه کامل
نقشه قدی
نقشه ربعی
نقشه واگیره ای
خصوصیات بافت پله ای
پایین کشی
بریدن گلیم از روی دار
کار عملی
منابع

موارد مشابه از سایت هفت برگ برای دانشجویان رشته گرافیگ قابل دسترس است.

مطالعه تاثیر عناصر چینی بر نگارگری مکتب تبریز اول (پایان نامه)

مطالعه طراحی و هویت بصری سازمانی با تاکید بر تصویر سازی

35000 تومان – خرید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شبکه های اجتماعی

لینک های مفید

جواز های ما

تعداد کاربران 298 عدد
تعداد محصولات 1336 عدد
تعداد نوشته ها 7 عدد